Sığırlarda Suni Tohumlama – Sığır Islahı

Türkiye’ de sığırlarda suni tohumlama bazı batıl engellemelere karşı 1930 lu  yıllarda başlamıştır. Sığırlarda suni tohumlama, sığırcılığın ıslahı açısından çok önemlidir. Dünyada suni tohumlamanın tarihçesi çok eskilere dayanmaktadır.

Suni Tohumlamanın Tarihçesi: Suni tohumlamanın 13.yy da yapıldığı ancak bir kaydı olmadığı rivayet edilmektedir. İlk kayıtlı suni tohumlama 18.yy da İtalya’da köpek suni tohumlama denenemesinde başarılı sonuç alındıktan sonra diğer hayvanlardada uygulamaya başlanmıştır. Bütün dünyada hayvan ıslahı suni tohumlama yoluyla gerçekleştirilmiştir.

Türkiye’ de Suni Tohumlama: Türkiye’ de suni tohumlama Cumhuriyetin kurulmasından sonra uygulanmaya başlanmıştır. 1930 lu yıllarda Rusya’ dan gelen uzmanların Karacabey Harasında başlatmış olduğu suni tohumlama çalışmalarında birçok Türk Suni Tohumlamacı Veteriner Hekim yetişmiştir. Yetiştirilen Veterinerler suni tohumlama kursu açarak teknik elaman yetiştirilmesi sağlanmıştır. Ancak o yıllarda suni tohumlama sadece Devlet Çiftliklerinde yapılabilmiştir. 1950 li yıllarda Bursa, Balıkesir ve Eskişehir civarlarında sığır ve koyun ıslahı için yoğun bir çalışma yapılmıştır. Bu ıslah çalışmaları 1960 yıllarının sonlarına kadar devam etmiştir. Bu zaman zarfında suni tohumlama kursu bitirmiş ve suni tohumlama sertifikası almış birçok Veteriner Sağlık Teknisyenide suni tohumlama çalışmalarına katılmıştır. 1970 li yıllarda koyun suni tohumlamasından vazgeçilmiştir.

1960 yıllarda holstein ırkı sığırları Türkiye’ye devlet tarafından getirilmiş, bir çok İlde holstein boğa istasyonu kurularak yerli sığırların ıslahı için suni tohumlama çalışmalarına Ülkenin birçok yerinde hız verilmiştir. Halkın batıl inançlarından dolayı tepkisine rağmen, uygulama o zamanki Veteriner Teşkilatının çalışmaları sonucu başarıya ulaşmış ve bu günlere gelinmiştir. Suni tohumlama kursu bitirmiş ve suni tohumlama sertifikası almış bu çalışmanın içinde bulunmuş Veteriner ve Teknisyenlerin emeğine saygı göstermek lazımdır.

Bu başarılı suni tohumlama çalışmalarından sonra birçok sığır ırkıda suni tohumlama yoluyla ülkemizde hızlı bir şekilde üretilmiştir. (Hostein, Montofon, Simental vs. gibi sığır ırklarıda yetiştirilmeye başlanmıştır.)

Suni Tohumlama Yapma Teknikleri: İlk yıllarda Boğa istasyonlarında boğadan özel bir yöntemle (suni vajenle) alınan boğa sperması yumurta sarısı ile özel olarak seyreltilip, günlük hatta saatlik olarak buzlu saklama kaplarında taşınarak suni tohumlama yapılıyordu.

O zamanki şartlarda sığır suni tohumlaması bugün düşündüğümüzde ilkel diye nitelenebilir. Kızgınlık göstermiş inek vajeni spekülümle açılarak özel bir pensle servix uteri tutulup dışarı doğru çekilerek enjektör içine çekilen seyrekleştirilmiş sperm bir pipet yardımı ile servix uteri içerisine enjekte edilirdi. Tabi bunun sakıncası çoktu servix yırtılıp kanama veya hayvanın gebe kalmama gibi riskleri vardı.

Dünyada 1960 yıllarda dondurulmuş sperm yapılmaya başladıktan sonra Türkiye’de 1970 yılların başında suni tohumlamada bir dönüm noktası diyebileceğimiz, Ankara Lalahan’da devlet tarafından kurulan dondurulmuş sperm üreten bir laboratuar oldu. Bu laboratuarı İstanbul Şenlikköy ve Bafra izledi.

Dondurulmuş sperm ile inek suni tohumlaması yaparken, dikkatli olmakta yarar vardır. Suni tohumlama malzemelerinin steril olmasına dikkat edilmelidir. Burda en dikkat edilecek hususta suni tohumlama tankıdır. Suni tohumlama tankının içerisinde bulunan dondurulmuş boğa spermlerinin ölmemesi için suni tohumlama tankının azot gazı seviyesini devamlı kontrol edilmesi gerekmektedir.

Bu hızlı gelişmenin ardından 1980 nin sonlarına doğru çıkarılan bir yönetmelikle dışarıdan dondurulmuş sperm italatına izin verilmesi ile birlikte çeşitli safkan sığır ırklarının Türkiye’ye gelmesini sağladı. Bu vesileyle üstün vasıflı boğaların tohumlarıda takip edilir hale geldi. Bu yönetmelikle birlikte bir çok özel müteşebbiste dondurulmuş sperm üretimi yapmaya başladı.

Şu anda sığır ıslahı için suni tohumlama bir sektör haline gelmiştir. Bu sektör bünyesinde bir çok elaman istihdamı sağlanmıştır.

Dondurulmuş spermanın yapılmasından sonra suni tohumlama yapma tekniğide değişti. Rekto-vajinal tohumlama tekniği ile spekülüm ve tucucu pens ortadan kalkmış oldu. Suni tohumlama zamanı gelmiş bir hayvana rekto-vajinal teknikte azot tankı içinde bulunan dondurulmuş sperma payeti suni tohumlama tankından alındıktan sonra termus içinde bulunan 36.5 C su içerisinde belli bir müddet tutulur. Elle rektuma girilerek servix tutulur özel bir pistole ile vajenden servix içerisine sperma boşaltılır.

İneklerde Kızgınlık: Dişi hayvanlarda kızgınlık günü aralığı ve zamanı hayvan türlerine göre değişiklik gösterir. İneklerde kızgınlık boğa isteme veya çiftleşme isteğini belirtir. Buda İneğin gebe kalmasını sağlar. Hayvanlarda yaşama üreme gereklidir. Burda bizim inceleyeceğimiz İneklerde kızgınlık ve ineklerde suni tohumlamadır.

İneğin Kızgınlığı Nasıl Anlaşılır: İneğin kızgınlığı deyince boğaya gelme zamanıdır. Başka bir deyişle boğa isteme zamanıdır. Kızgınlık ineğin gebe kalma aşamasıdır. Bu aşama 18- 20 saat civarındadır.

Kızgınlığın belirtilerini kısaca şöyle sıralayabiliriz. İnek sürü içerisinde diğer hayvanlara atlama isteği, vulvadan çara denilen sıvının gelmesi, alışkın olunmayan devamlı kendine has böğürmesi ve süt veriminde düşüklükler gözlenebilir. Ancak bu belirtileri göstermeden kızgınlıkta olabilir. Sağlıklı inekler gebe kalmadığı müddetçe 21 günde bir kızgınlık gösterirler. İnekler doğumdan sonra 45 gün içerisinde kızgınlık gösterebilirler.

İneklerde Suni Tohumlama Zamanı: İneğin gebe kalması  için tohumlama zamanını iyi ayarlanması gerekmektedir. Kızgınlık gösteren bir inek erken tohumlama veya geç kalınmış tohumlamalarda gebe kalması zorlaşır. Kızgınlığı tesbit edilen bir inekte en uygun suni tohumlama zamanı kızgınlığın başladığı andan itibaren 10 uncu saat en uygun tohumlama zamanıdır. – 2 + 2 saat kabul edilebilir zamandır. Bundan öncesi ve sonrası erken ve geç kalınmış olabilir.

Tabi esas mesele hayvan sahiplarinin kızgınlık gösteren ineği için yapacağı ilk iş, suni tohumlama yapan Veteriner Hekimine haber vermek olmalıdır.

Türkiye’de suni tohumlamanın geçmişine baktığımızda ilk zamanlarda kısıtlı imkanlarla yola çıkılarak, belli kısıtlı yerlerde yapılan suni tohumlama günümüzde yaygın olarak yapılmaktadır. Türkiye genelinde suni tohumlama kursu bitirmiş suni tohumlama sertifikası almış 5000 – 6000 Veteriner Hekim özel ve tüzel olarak suni tohumlama yapmaktadır.

Yılın belirli aylarında Tarım ve Köy İşleri Bakanlığı, Veteriner Hekim Odalarının girişimleri ile değişik bölgelerde suni tohumlama kursu açarak bu kurslara katılan Veteriner Hekimlere suni tohumlama sertifikası vermektedir. Suni tohumlama yönetmeliğine göre suni tohumlama sertifikası olmayan Veteriner Hekim suni tohumlama yapamaz.

Türkiye’de sığırlarda suni tohumlama; Türkiye sığır ıslahında ve sığırcılığın gelişmesinde çok önemli rol oynamıştır. Yıllardan beri sığır suni tohumlamasına emeği geçenleri takdir etmek gereklidir. Bundan sonra sığırlarda suni tohumlama için emek sarfedeceklere başarılı olmalarını sağlamak bütün sığır yetiştiricilerinin görevidir.


Paylaş

*

Copy Protected by Chetan's WP-CopyProtect.