Manda – Kömüş

Manda Yurdumuzda daha ziyade Karadeniz Bölgesinin iç kısımlarında yaygın olarak yetişmektedir. Seyrekte olsa Anadolu ‘ nun bütün kesimlerinde yetişmekte ve yetiştirilmektedir.

Irk olarak Dünyadaki ismi Anatolian Water Buffalo olarak bilinmektedir.

Türkiye ‘dede bölgelere göre değişik isimleri mevcuttur. Bunlardan bazılarını şöyle sıralayabiliriz. Manda, Kömüş, Camız, Çamış, Comba, Dombay gibi Anadolu ‘ da isimlendirilmişlerdir. Bunlar içerisinde en fazla kullanılan manda ve camızdan sonra kömüştür. Çok yerde camız kaymağı, camız yoğurdu, kömüş kaymağı, kömüş yoğurdu daha yoğun olarak kullanılır.

Mandanın yeni doğan yavrusuna Malak denmektedir. Bu aşağı yukarı bütün bölgelerde aynıdır.

Manda Sütü, Eti ve iş gücünden faydalanmak için yetiştirilmektedir. Mandanın sütünden yapılan manda yoğurdu, manda kaymağı çok kıymetlidir. Manda etinden yapılan manda pastırması aranılır bir besindir. Manda pastırması lezzetlidir.

Mandanın Özellikleri :

Mandanın vücudu sığırlara göre kaba görünümlüdür. Karın kısmı hacimli ve yuvarlaktır. Kuyrukları uzun, kaba ve kalındır. Kuyruk ucunda kıllardan ibaret püskül görünümü vardır.

Mandalar genel olarak siyah renklidir. Deri kalın, vücuttaki kıl örtüsü seyrektir. Ön kısımdan arkaya doğru kıl seyrekleşerek gider. Yaz aylarında kıllar dahada seyrekleşebilir.

Dişi mandalarda meme siyah, meme derisi ince ve narindir.

Bazı mandalarda boynuz arası ve alında kirli beyaz kıllardan oluşan ( Sakarlıklar ) benekler olabilir.

Mandanın boynuzları kalın ve sağlam yapılıdır. Siyahtan açık gri tonlara doğru renklerde boynuz olabilir. Erkek mandalarda boynuz kısa ve kalın, dişilerde erkeklere göre biraz uzun ve incedir. Mandada boynuzlar arkaya doğru kavisli olup, uç kısımları yukarı kalkıktır.

Mandalarda tırnak geniştir. Siyah ve gri renklidir.

Mandanın kulakları geniş ve kalındır. Kulak dışları aynı vücutları gibi seyrek kıllardan oluşmuştur. Kulak iç kısımdaki kılları sık ve uzundur.

Mandalarda Üreme :

Mandalarda üreme sığırlardan farklıdır. Dişi malakın boğaya gelebilmesi için 18 ila 22 aylık olması beklenmelidir. Mandalarda çiftleşme sığırdaki gibi hızlı olmaz. Erkek manda aşım yapması için dişi mandanın hazır olmasını bekler. Erkek manda ve dişi mandanın  çiftleşme için 4 – 5 saat beklediği  görülmüştür. Doğum yapacak dişi manda yardım edilmeden doğurabilir. Doğum esnasında prolapsus uteri denilen yavruluğun dışarı çıkması mandalarda sık görülür.

Mandalarda Verim :

Mandalarda laktasyon süresi 200 – 230 gün civarındadır. Ergin dişi manda bir laktasyon döneminde 1000 – 1500 lt. süt verir. İyi bakım ve beslenme ile 2000 lt. ye çıkanlarda olmuştur.

Manda sütündeki yağ oranı % 7 – 9 arasındadır. Mandanın aldığı gıdaya göre değişebilir. Sütteki yağ oranının yüksek olması nedeniyle Manda kaymağı ve Manda yoğurdu Manda ve sütünün kıymetini arttırır.

Mandalar canlı ağırlık olarak erkek manda ve dişi mandalar aşağı yukarı aynıdır. Ergin erkek manda ve dişi mandalarda ağırlık 450 – 500 kg civarındadır. Beside erkek manda ve dişilerde günlük canlı ağırlık artışı 550 – 600 gr civarındadır. Etteki randıman erkek manda ve dişi mandalarda  %  50 dir.

Mandaya has diğer özellikler :

Manda iyi bir mera hayvanıdır. Sürü beraber otlar birbirlerinden ayrılmazlar. Sulak ve bataklık yerlerde yetişen bitkileri çok severler.Yemde seçici değillerdir.Yiyebilecekleri saman, kuru ot, sap gibi kaba yemleri, değişik otlardan yapılmış silajı seçmeden yerler. Yem değişikliğinden etkilenmezler.

Mandaların yetiştirileceği bölgede göl, bataklık veya merası sulak olması gereklidir. Derilerindeki kılların seyrek olmasından dolayı, aşırı soğuk ve sıcaktan, birde sokucu ve ısırıcı sineklerden çok rahatsız olurlar. Onun için kendilerini çamurlu suyun içine atarlar. Hem sineklerden korunurlar vehemde serinleme ihtiyacı duyarlar. Çamurda yuvarlanmayı çok severler. İçgüdülerinde vücutlarında çamurla gezmeleri vardır. Çünki güneşten ve sinekten korunurlar.

Mandaların işgücündende faydalanılmıştır. Yük taşımada kullanılmıştır. Özellikle Kurtuluş Savaşında bu özelliği ön plana çıkmıştır. Anadoluda manda arabası veya kağnı, motorlu taşıtlar çıkmadan önce çok meşhurdur.

Mandalar sığırlara göre hastalıklara daha dayanıklıdırlar.

Mandalar kısaca manda eti, manda pastırması, manda sütü, manda yoğurdu, manda kaymağı için yetiştirilir.  Manda kaymağı bağırsakları yumşatması nedeni ile kabızlığı giderici olarak tavsiye edilir.


Paylaş

*

Copy Protected by Chetan's WP-CopyProtect.